Nowe przepisy o orzeczeniach dla dzieci z autyzmem – co się zmienia od 1 września 2026 roku?
2 marca 2026 r. Minister Edukacji podpisała rozporządzenie, które zmienia zasady wydawania orzeczeń i opinii przez zespoły orzekające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Dla wielu rodziców dzieci w spektrum autyzmu to ważna wiadomość, bo dotyczy dokumentu, od którego zależy wsparcie w przedszkolu i szkole.
Część zmian obowiązuje już od kwietnia 2026 r. Część wchodzi w życie dopiero 1 września 2026 r. Poniżej wyjaśniamy, co to znaczy w praktyce.
1. Dlaczego wprowadzono zmiany?
Ministerstwo Edukacji tłumaczy zmiany rosnącą liczbą wydawanych orzeczeń – w ciągu dekady ich liczba wzrosła o ponad 130%, szczególnie w spektrum autyzmu. Resort chce usprawnić pracę poradni i dać specjalistom więcej czasu na pracę terapeutyczną, a mniej na formalności.
2. Co obowiązuje już teraz (od kwietnia 2026 r.)
Nowe formularze wniosków o orzeczenie obowiązują od 14 kwietnia 2026 r. Warto pobrać aktualny wzór ze strony swojej poradni, a nie korzystać ze starszych plików znalezionych w internecie.
3. Co zmienia się od 1 września 2026 r.
Poradnia właściwa dla miejsca zamieszkania
Dotychczas orzeczenia dla dzieci z autyzmem (w tym z zespołem Aspergera) mogły wydawać poradnie specjalistyczne, niekoniecznie te najbliższe miejsca zamieszkania. Od września takie orzeczenia będą wydawać przede wszystkim poradnie właściwe terenowo, czyli te przypisane do miejsca zamieszkania dziecka. Poradnie specjalistyczne będą mogły dalej działać, ale organ prowadzący określi obszar ich działania.
Ocena funkcjonalna dziecka
To jedna z największych zmian. Przed wydaniem orzeczenia przedszkole lub szkoła będą zobowiązane przygotować tzw. ocenę funkcjonalną kompleksowy opis tego, jak dziecko funkcjonuje w placówce: jakie ma trudności, ale też jakie ma mocne strony i uzdolnienia, oraz jak dotychczasowe wsparcie na nie wpłynęło. Ta ocena będzie częścią materiału, na podstawie którego poradnia stawia diagnozę.
Dokumentacja medyczna jako element pomocniczy
Do tej pory zaświadczenie lekarskie miało bardzo duże znaczenie w procesie orzekania. Od września rola dokumentacji medycznej zostaje wyraźnie zredefiniowana jako pomocnicza – decydujące będą wyniki diagnozy przeprowadzonej przez sam zespół orzekający w poradni, a nie sama treść zaświadczenia od lekarza.
Zmienia się też skład zespołu orzekającego: lekarz będzie w nim uczestniczył tylko wtedy, gdy do wniosku dołączono dokumentację medyczną – wcześniej był stałym członkiem zespołu.
Zaświadczenie od psychiatry – nadal wymagane
To ważne: zaświadczenie lekarskie od psychiatry dzieci i młodzieży (lub psychiatrii) wciąż jest i będzie wymagane przy wniosku o orzeczenie z powodu autyzmu lub zespołu Aspergera. Zmienia się natomiast to, skąd może pochodzić – musi być wydane w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych (NFZ) albo w jednostce prowadzącej szkolenie specjalizacyjne. Zaświadczenia od lekarzy przyjmujących wyłącznie prywatnie, poza systemem publicznym, mogą nie zostać zaakceptowane na nowych zasadach.
Przekazywanie orzeczeń do placówki
Orzeczenia będą przekazywane przez poradnię bezpośrednio do przedszkola, szkoły lub placówki, do której uczęszcza dziecko. Rodzic wyraża na to zgodę już przy składaniu wniosku – brak zgody oznacza, że wniosek zostanie pozostawiony bez rozpatrzenia.
Dłuższy termin na odwołanie
Jeśli orzeczenie nie odda realnych potrzeb dziecka, rodzic może się odwołać do kuratora oświaty. Termin na rozpatrzenie odwołania wydłużono z 14 do 21 dni.
4. Co się nie zmienia
- Wniosek wciąż składa rodzic lub opiekun prawny.
- Cała procedura pozostaje bezpłatna.
- Orzeczenie nie oznacza automatycznie szkoły specjalnej – dziecko może dalej uczyć się w placówce ogólnodostępnej z odpowiednim wsparciem.
- Szkoła rejonowa nie może odmówić przyjęcia dziecka z orzeczeniem.
5. Co warto zrobić już teraz
- Jeśli planujesz złożyć wniosek o orzeczenie w najbliższych miesiącach, sprawdź na stronie swojej poradni, czy korzystasz z aktualnego wzoru wniosku (obowiązującego od kwietnia 2026 r.).
- Jeśli Twoje dziecko korzysta ze wsparcia poradni specjalistycznej poza swoim rejonem, dopytaj, czy po 1 września 2026 r. będzie mogła nadal wydawać dla niego orzeczenia.
- Zapytaj przedszkole lub szkołę, czy są już przygotowane do sporządzania oceny funkcjonalnej – to nowy obowiązek po ich stronie.
- Upewnij się, że zaświadczenie od psychiatry, które chcesz dołączyć do wniosku, pochodzi ze świadczenia finansowanego ze środków publicznych albo z jednostki szkoleniowej.
Najważniejsze
Zmiany, które wchodzą w życie od 1 września 2026 r., nie ograniczają dostępu do kształcenia specjalnego, ale zmieniają sposób, w jaki poradnie podejmują decyzję – z większym naciskiem na własną diagnozę i ocenę funkcjonowania dziecka w placówce, a mniejszym na samą treść zaświadczenia lekarskiego. Zaświadczenie od psychiatry jest i będzie potrzebne przy autyzmie, ale nie będzie już jedynym decydującym elementem.
Ponieważ przepisy wykonawcze mogą się różnić między poradniami, dobrym pomysłem jest sprawdzenie aktualnych zasad na stronie poradni właściwej dla Twojego miejsca zamieszkania, zwłaszcza jeśli planujesz złożyć wniosek w okresie przejściowym, latem lub jesienią 2026 r.
Ważne: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji w poradni psychologiczno-pedagogicznej, u lekarza ani w zespole orzekającym. Przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić aktualne wymagania właściwej poradni lub instytucji.
O Autorce:
Elżbieta Czyżykiewicz – psycholog, terapeuta Integracji Sensorycznej, trener Treningu Umiejętności Społecznych. Pracuje z dziećmi w wieku przedszkolnym i szkolnym, w tym z dziećmi w spektrum autyzmu, prowadząc terapię i zajęcia grupowe. Więcej o autorce: Elżbieta Czyżykiewicz | Łagodnia Rzeszów